ديسپاچينگ ( DISPATCHING )
ديسپاچينگ ( DISPATCHING )
اسكادا نام اختصاري ) ( SUPERVISORY CONTOROL AND DATA ACQUISTION SYSTEM مي باشد كه به معني سيستم جمع آوري اطلاعات و كنترل از راه دور مي باشد.
اين سيستم كه سخت افزارها و نرم افزارهاي مختلفي را در بر ميگيرد، كه بطور كلي شامل بخشهاي اساسي ذيل مي باشد.
الف- اسكادا
اسكادا كه خود شامل بخشهاي ذيل مي باشد
1- تجهيزات هوشمند اندازه گيري ، كنترل ، حفاظت ، ركورد حالتهاي گذرا و عادي كه در محل توليد و انتقال و مصرف نصب ميگردد.
2- خطوط مخابراتي يا ارتباط ) ( COMMUNICATIONكه خود شامل انواع ذيل مي باشد :
خطوط مستقيم – خطوط تلفن شهري – بي سيم – مودم
3- مراكز استفاده كننده از اين اطلاعات كه از PC تشكيل شده بصورت شبكه كامپيوتري WAN/LAN به يكديكر متصل بوده و بر حسب نياز ، اطلاعات مورد نياز را اخذ و مورد تحليل و بررسي قرار مي دهند.بطور مثال در يك شبكه هميشه اطلاعات مربوط به نيروگاهها و خطوط انتقال و پستها و مراكز مصرف وجود داشته و مديريتهاي ديسپاچينگ و مهندسي و نگهداري و تعميرات و عمليات مي توانند از آن استفاده كنند.
ب – سخت افزارها
داراي انواع گوناگوني هستند كه جديدترين آنها ION مي باشد اين دستگاه قادر مي باشد جريان و ولتاژ به CT ها و PT ها وصل شده و ضمن اندازه گيري كليه پارامترهاي برق ، اعوجاجهاي هارمونيكي حداكثرها و حداقل ها ، امكان ايجاد شبكه بين كليه اندازه گيريها با برنامه ريزي ، وظايف كنترل ، ثبت وقايع با دقت يك ميلي ثانيه ، ثبت زمان بندي كليه پارامترها ، ثبت حالتهاي گذرا ، اتصال كوتاه و اضافه ولتاژ هاي لحظه اي راانجام دهد.0
ج- نرم افزارها
نرم افزارهاي اين سيستم شامل PEGASYS – M-SCADA – POWER VIEW مي باشد
با استفاده از اين سيستم مي توان به اين اهداف زير بصورت همزمان دست يافت :
1- مديريت انرژي
2- ديسپاچينگ ( تله متري و تله كنترل )
3- مديريت نگهداري و تعميرات
4- ثبت خطاها و شكل موج ولتاژ و جريان در مواقع اتفاقات
5- حفاظت و كنترل
6- ثبت وقايع
7- اندازه گيري ، ثبت و كنترل اعوجاجهاي هارمونيكي
8- اندازه گيري كليه پارامترهاي برق
اطلاعات مورد نياز ديسپاچينگ
جهت بررسي و كنترل و آناليز شبكه توسط سيستمهاي كنترلي ذكر شده نياز به اطلاعات ذيل از مراكز توليد ، خطوط انتقال، پستهاي انتقال و فوق توزيع مي باشد
1-نقاط كنترلي
2- نقاط وضعيت
3- نقاط اندازه گيري
4- نقاط آلارم
نقاط كنتــرلي :
كليد هاي فشارقوي :
كليدهاي 400 و 230 كيلوولت ، كليدهاي طرفهاي اوليه وثانويه ترانسهاي 230 و 400 كيلوولت ، كليدهاي باسبار ( باس كوپلر – باس سكشن ) ، كليد راكتور ، كليد كندانسورسنكرون
سكسيونرها :
سكسيونرهاي 400 و 230 كيلوولت ، سكسيونرهاي طرفهاي اوليه وثانويه ترانسهاي 230 و 400 كيلوولت ، سكسيونرهاي باسبار ( باس كوپلر – باس سكشن ) طرفهاي 400 ،230،132،63كيلوولت ، كندانسور سنــكرون :
كنترل انتخاب مود – توان راكتيو / ولت ( VAR / VOLT SELECTION )
كليــد خطوط 230 و 400 كيلوولت
جهت انجام قطع و يا وصل خطوط و مانورهاي لازم بروي ايستگاهها ، كنترل اين كليدها لازم است.
كلـيـد ترانس :
براي خارج كردن و يا به مدار آوردن يك ترانس جهت انجام مانور ويا سرويس ها در ايستگاه ،كنترل كليدهاي سمت اوليه و ثانويه ترانسها در ديسپاچينگ لازم مي باشد.
كليــد باسبار:
جهت انجام مانورهاي لازم بر روي باس بارها از مركز ديسپاچينگ نياز به كنترل كليد هاي آنهارا داريم اين مانورها مي تواند بمنظور پارالل كردن ترانسها و يا تغذيه نمودن فيدرهاي خروجي از طريق باسبارهاي ديگر باشد.
كليــد راكتــور:
معمولا راكتورها در خطوط 230 و 400 كيلوولت و يا در سمت ثالثيه ترانسها ي 230 ،400 كيلوولت نصب ميگردندو براي كنترل بار راكتيو ، راكتورها مي بايست توسط مراكز ديسپاچينگ منطقه اي كنترل گردند.جهت داشتن امكان قطع و وصل راكتور و بار راكتيو خطوط و ايستگاه توسط مركز كنترل ، امكان كنترل كليد مربوط به راكتور بايد به مركز ديسپاچينگ داده شود.
سكسيـــــونرها:
جهت انجام تعميرات و سرويس برروي كليد خطوط لازم است سكسيونرهاي طرفين را باز نموده تا كليد ايزوله گرددو در زمان بستن كليد نيز ابتدا بايد اين سكسيونرها بسته شده تا كليد وصل گردد. جهت نظارت كامل بر فعاليتهاي تعميرات و مانور ، داشتن وضعيت اين سكسيونرها و سكسيونرهاي باسبار و سرخط براي مركز ديسپاچينگ مهم مي باشد.
علاوه براين بايد سكسيونرهاي باي بس كه جهت تغيير مسير جريان خطوط يا ترانس در زمان مانور و عمليات و يا انتقال بار به باسبار ديگر بدون اعمال خاموشي مورد استفاده قرار ميگيرد وضمنا مي بايست ابتدا اين سيكسيونرها بسته شود تا كليد مربوطه باز گردد.
براي نظارت كامل روي تجهيزات ايستگاه و نحوه اتصال بي هاي مختلف باس بارها و نحوه برقدار شدن آنها حتما لازم است وضعيت كليه اين سكسيونرها به مركز ديسپاچينگ ارسال گردد.
سكسيونر زمين :
هنگام انجام تعميرات بر روي خطوط جهت تخليه بار خازني خط به زمين سكسيونر زمين تجهيز مربوطه را مي بندند تا تجيهز زمين گردد و كليد تجهيزات فوق وقتي فرمان وصل مي گيرد كه اين سكسيونرها باز باشند لذا بايد وضعيت اين سكسيونرها براي ديسپاچينگ ارسال شده تا با مشاهده آن علاوه بر فرامين صحيح به كليد خطوط ، اجازه انجام تعميرات را به گروههاي تعميراتي صادر نمايد.
سكسيونر هاي باس بار:
در برخي از ايستگاهها براي كوپلاژ دو باس بار زمانيكه ولتاژهاي باسبار ها يكسان باشد فقط از يك سكسيونر استفاده مي شود براي اعمال فرمان بروي اين سكسونر مشاهده وضعيت آن ضروري مي باشد
كليد LOCAL / REMOTE
اين كليد اعمال فرمان كنترلي به روي تجهيزات ايستگاه از مركز كنترل را در زماني كه روي حالت REMOTE باشد را مي دهد بنابراين جهت هرگونه اعمال فرمان بي نتيجه بايستي وضعيت كليد مذكور به ديسپاچينگ ارسال شود و نيز لازم است براي هر ايستگاه اين كليد پيش بيني شود.
نقاط اندازه گيري
نقاط اندازه گيري كه لازم است به مركز ديسپاچينگ ارسال شود بشرح ذيل مي باشد:
توان اكتيو و راكتيو خطوط 230 و 400 كيلوولت جهت مشخص شدن بار خطوط و مقدار اكتيو و راكتيو عبوري از خطوط و همچنين جهت آنها
ولتاژ خطوط 230 و 400 كيلوولت جهت آگاهي از برقدار بودن يا نبودن خط ، ولتاژ خطوط بايستي به مركز ديسپاچينگ ارسال گردد. علاوه بر آن در صورتيكه كليد خط باز باشد نشان ميدهد كه خط از طرف ديگر برقدار است يا خير و اين مسئله مي تواند در زمان تعميرات خط مورد استفاده قرار گيرد .علاوه برآن جهت كنترل خط هنگام افت يا اضافه ولتاژ در مركز كنترل مهم مي باشد.
ولتاژ باسبارهاي 230 و 400 كيلوولت جهت نشان دادن تحت تانسيون بودن آنها و نيز براي دانستن اينكه ولتاژ باسبار در رنج مناسبي قرار دارد يا نه لازم به ذكر مي باشد كه ولتاژ تمامي باسبارها شامل باسبارهاي اصلي و رزرو از جهت دانستن اينكه كدام باسبار برقدار شده است براي مركز كنترل ضروري مي باشد.
توان اكتيو و راكتيو سمت ثانويه ترانسهاي 230 و 400 كيلوولت به منظور كنترل بار ترانسها كه از وظايف مهم مركز كنترل مي باشد اطلاع از توان اكتيو و راكتيو خروجي ترانسها براي مركز كنترل مهم مي باشد.بار ترانسها براي انجام مانورها ي لازم بر روي آنها و نيز دانستن كل بار ايستگاه لازم مي باشد.با دانستن ولتاژ خروجي ترانسها كه در واقع ولتاژ خروجي فيدر هاي خروجي ايستگاه مي باشد ، مي توان در صورت نياز تپ ترانسها را به مقدار مورد نياز تغيير داد بنابراين بايد مقادير توان اكتيو و راكتيو و ولتاژ ثانويه ترانس را به تابلو اينتر فيس آورده شود.
توان اكتيو و راكتيو خطوط 132 و 63 كيلوولت منشعب از نيروگاهها بدليل اينكه در مراكز ديسپاچينگ منطقه اي مي بايست مقادير توليدي و مصرفي منطقه مشخص گردد اين مقادير بايد به ديسپاچينگ ملي نيز ارسال گردد لذا مقادير توانهاي اكتيو و راكتيو اين خطوط بايد به ديسپاچينگ هاي منطقه اي ارسال شود.
انرژي الكتريكي خطوط ارتباطي بين ساير كشورهاي همسايه
انرژي الكتريكي خطوط ارتباطي بين مناطق ( AOC ) جهت دانستن تبادل انرژي بين مناطق مختلف براي داشتن آمارهاي مورد نياز ، انرژيهاي منتقل شده بين مناطق ( AOC ) براي ديسپاچينگ هاي منطقه اي ضروري مي باشد.
توان راكتيو كندانسور سنكرون و راكتور در زمانيكه كندانسور سنكرون در مدار است ، مي بايست بار راكتيو تزريقي آن به ايستگاه جهت مشخص شدن وضعيت بارهاي راكتيو ايستگاه مشخص باشد.
- نقاط آلارم
اين نقاط شامل آلارمهاي MAJOR و MINOR براي بي هاي ذيل مي باشد:
خطوط 230 و 400 كيلوولت انتقال – ترانسهاي قدرت – باس بارهاي 230 و 400 كيلوولت – راكتورها – خازنها – آلارمهاي عمومي ايستگاه
آلارمهاي MAJOR آلارمهائي هستند كه از حوادث در شبكه يا ايستگاه ديسپاچر را آگاه مي سازد بطوريكه آگر عيب بر طرف نگردد احتمالا پيامدهاي بعدي را همراه خواهد داشت .
آلارمهاي MINOR آلارمهائي هستند كه از قطع خطوط يا قسمتي از ايستگاه را خبر مي دهد يعني حادثه اي اتفاق افتاده و تمام شده است بنابراين نمي توان از آن جلوگيري كرد .تعريف فوق شايد از ديدگاههاي بهره برداران متفاوت باشد به اين صورت كه وظيفه اصلي ديسپاچر حفظ و پايداري شبكه در حالت اضطراري مي باشد .ولي ديدگاه بهره بردار پست فقط حفظ تجهيزات پست خود مي باشد،بعنوان مثال از ديدگاه ديسپاچر دماي بدنه ترانس قدرت يك آلارم MAJOR است زيرا در صورت عدم توجه به آن حوادث و اتفاقات بعدي اجتناب ناپذير است ولي آلارم عملكرد رله ديستانس خط 230 كيلوولت يك آلارم MINOR است زيرا در هر صورت اتفاق افتاده و ديسپاچر اقدام عاجلي نمي تواند انجام دهد و تنها مي تواند تشخيص وصل مجدد خط به شبكه برآيد.
دسته آلارمهاي MINOR خطوط 230 و 400 كيلوولت انتقال :
قطع ديستانس ، آلارم قطع توسط رله زمين جهت دار ، آلارم قطع رله جريان زياد جهت دار
دسته آلارمهاي MAJOR خطوط 230 و 400 كيلوولت انتقال :
بعلت اهميت اين نوع آلارمها و نياز به رفع فوري آنها براي جلوگيري از وقايع بعدي كه شايد قطع خطوط را سبب گردد بايد توجه بيشتري به آن نمود:
كليه آلارمهايي كه نشان دهنده اشكال در سيستم عملكرد كليد خطوط انتقال مي باشدمانند پايين بودن فشارگاز ( يا هوا ) در كليد در يك دسته بنام CBFAILURE قرار گرفته اند
كليه آلارمهايي كه نشان دهنده اشكال در تغذيه DC مربوط به تجهيزات بي خطوط انتقال ، مانند قطعي DC مربوط به رله هاي حفاظتي و غيره در يك دسته بنام DC SUPPLY FAILURE قرار گرفته اند
كليه آلارمهايي كه نشان دهنده اشكال درتغذيه AC مربوط به تجهيزات خط مانند خروجي PT خط و غيره در يك دسته بنام AC SUPPLY FAILURE قرار گرفته اند .
بعلت اهميت كانالهاي مخابراتي در يك ايستگاه انتقال بخصوص در حفاظت آنها ، آلارمهاي خرابي PLC و CARRIER در يك دسته بنام PLC & CARRIER FAILURE قرار داده شده اند.
آلارمهاي نشان دهنده ايراد در عملكرد رله ديستانس
آلارمهاي هر ترانس قدرت باضافه ترانس تغذيه داخلي و ترانس نوتر مربوطه تحت عنوان آلارمهاي ترانس قدرت دسته بندي شده اند.كه عبارتند از :
MAIN PROTECTION TRIP
PROTECTION TRIP BACK UP
SERVICE OR GROUNDING TRANSFORMER PROTECTION
آلارمهاي بوخهلتس ترانس هاي قدرت و نوتر و تپ چنجر
هرگونه اشكال در ترانس قدرت ايستگاه مانند آلارم اشكال در سيستم خنك كننده آلارم دماي بالاي سيم پيچها و يا آلارم سطح روغن ترانس
آلارمهاي باس بارها و نيز باس سكشن ها ، باس كوپلرها كه در يك سطح ولتاژ باشند و اگر در يك ايستگاه يك و نيم كليدي باشد ، آلارمهاي دو سكسيونر مياني دو كليد نيز بايد به ديسپاچينگ ارسال گردد.
با توجه به تعداد كم آلارمهاي عملكرد حفاظتي BASBAR در يك ايستگاه فقط يك دسته آلارم به مركز ديسپاچينگ ارسال ميگردد كه آن هم تحت عنوان BASBAR PROTECTION OPERATED مي باشد بعنوان مثال بطور عموم حفاظت باسبار ها توسط رله ديفرانسيل انجام ميگردد و براي باس سكشن از رله جريان زياد (OVER CURRENT).
با توجه به اهميت راكتور ها در ايستگاه آلارمهاي ارسالي آن به ديسپاچينگ مشابه ترانس مي باشد.
آلارمهاي مربوط به خازنها بيشتر بصورت اشكال در تغذيه DC يا AC تجهيزات خازن و آلارمهاي هشدار دهنده ولتاژ بالا در دو سر خازن مي باشد.
آلارمهاي عمومي ايستگاهها
تجهيزاتي مانند باتريها ، باتري شارژرها ، سيستم AC تغذيه داخلي ، آلارم آتش سوزي (FIRE FIGHTING )
براي وضوح بيشتر، آلارمهاي حفاظت خطوط ارسالي به ديسپاچينگ ، به دو گروه پشتيبان و اصلي دسته بندي شده است .
دسته آلارمهاي اصلي ( ( MAIN PROTECTION OPERATEDشامل آلارم عملكرد رله ديستانس و رله آندر ولتاژ مي باشد.و آلارمهاي پشتيبان مربوط به عملكرد رله هاي جريان زياد و اتصال زمين جهت دار مي باشد.
نيازهاي سيستمهاي ديسپاچينگ در بهره برداري از پستهاي بدون اپراتور
براي بهره برداري بدون اپراتور از ايستگاههاي انتقال بايستي امكان ارسال كليه فرمانهايي كه در آيتمهاي بالا ذكر شده است وكليه سكسيونرها بايد امكان فرمان قطع و وصل از مركز كنترل را داشته باشند.
1-ضمنا ايجاب ميكند در صورت عملكرد رله LOCK OUT هركليد بتوان آنرا از مركز RESET نمود تا امكان فرمان وصل مجدد را داشته باشد.
2-كنترل كليد AUTO RECLOSER ON/OFF
در بعضي مواقع لازم است كه AUTO RECLOSER را در هنگام كار اكيپ هاي تعميراتي از مدار خارج كرد تا در صورت قطع فرمان مجدد نگيرد بنابراين بايد اين گونه فرمانها در مركز كنترل لحاظ شده باشد.
3- وضعيت كليد INTER LUCK BY-PASS
براي اينكه ديسپاچر از باي پس بودن اينتر لاك كليدها آگاهي داشته باشد تا در مواقع ارسال فرمان احتياطهاي لازم را بعمل بياورد وضعيت فوق بايد به ديسپاچينگ ارسال گردد.
4-وضعيت كليد LOCAL / REMOTE / SUPERVISORY
در بهره برداري با اپراتور از ايستگاههاي انتقال فقط يك كليد دو وضعيتي LOACAL / REMOTE وجود دارد كه وضعيت آن به ديسپاچينگ گزارش مي شود ولي در بهره برداري از ايستگاههاي بدون اپراتور بايد اين كليد بصورت سه وضعيت بشرح ذيل باشد :
-وضعيت اول LOCAL
در اين حالت اطلاعات ارسالي به مركز ديسپاچينگ فقط نقاط وضعيت ها كه قبلا به آنها اشاره شد مي باشد و امكان كنترل هيچيك از تجهيزات از ديسپاچينگ وجود ندارد در اين حالت تجهيزات از اتاق كنترل و از محوطه امكان پذير مي باشد.بطور كلي فقط در حالت تعميرات تجهيزات از اين وضعيت استفاده ميگردد.
وضعيت دوم REMOTE :
در اين حالت كليه نقاط وضعيت به مركز كنترل ارسال شده و كنترل تجهيزات نيز از مركز قابل انجام خواهد بود و نيز كليه وضعيت تجهيزات را در ايستگاه هم خواهيم داشت ولي كنترل از ايستگاه امكان پذير نمي باشد.بلكه فقط از طرف ديسپاچينگ قابل كنترل مي باشد.
وضعيت سوم SUPERVISORY
هنگامي كه كليد در اين حالت قرار داشته باشد هيچ وضعيتي در ايستگاه نخواهيم داشت و امكان ارسال هيچگونه فرامين كنترلي از ايستگاه روي تجهيزات نخواهد بود و بعبارتي ايستگاه بدون اپراتور خواهد بودو همه كنترلهاي لازم فقط از مركز انجام خواهد گرفت در اين حالت چون هيچگونه آلارمي در ايستگاه وجود ندارد بنابراين احتياج به رسيت كردن رله در محل نمي باشد و علاوه بر كمتر شدن استهلاك وسايلي از قبيل چراغهاي نشان دهنده وضعيتها وجود ندارد لازم به توضيح مي باشد كه در اين حالت نقاط اندازه گيري و آلارمها به مركز ديسپاچينگ ارسال ميگردد.
5- جريان باس سكشن ، باس كوپلر
با توجه به اينكه در هنگامي كه يك باس بار تغذيه خطوط ، فيدرها و يا ترانسها روي باس بار مجاور خود را بعهده دارد ميزان جريان عبوري از باس سكشن ،باس كوپلر محدود به جريان نامي تجهيزاتي مانند كليد و سكسيونرهاي آن باس بار مي باشد و جريان بيش از آن موجب عملكرد رله جريان زياد شده و باعث قطع ارتباط باسبار ها مي شود بنابراين بايد جريان عبوري از دو باس به ديسپاچينگ ارسال گردد.تا باتوجه به ميزان بار مجاز روي يك باس ، ديسپاچر بتواند براي تغذيه از باس ديگر را تعيين نمايد .
درباره نحوه جمع آوري سيگنالهاي مورد نياز و ارتباط آنها از تابلوهاي كنترل و حفاظت داخل ايستگاه و نيز تجهيزات محوطه به تابلوهاي مارشالينگ وسائل و تجهيزاتي مورد نياز مي باشد كه بتوان سيگنالهاي چهار گانه كنترل ، وضعيت ،اندازه گيري ، آلارم را به تابلوها نصب شده تا به مركز ارسال گردد.
ساختار ديسپاچينگ در ايران
شبكه برق كشور از چهار بخش عمده توليد ،انتقال ،فوق توزيع و توزيع تشكيل شده است . بدليل خصوصيات متفاوت ،هريك از شبكه هاي مذكور توسط گروههاي مجزايي نظارت و بهره برداري مي شوند.سيستم ديسپاچينگ برق كشور داراي ساختاري متناسب و منطبق بر نيازهاي هر گروه از گروههاي نظارت و بهره برداري شبكه فوق الذكر مي باشداز اينرو مراكز ديسپاچينگ برق در ايران كه در سراسر كشور گسترده شده از نوع سلسله مراتبي بوده مي باشد0
- ديسپاچينگ ملي ( SYSTEM CONTOROL CENTER – SCC )
بالاترين رده در سلسله مراتب ، ديسپاچينگ ملي مي باشد كه در تهران واقع است ، وظايف SCC از نوع وظايف يك مركز ديسپاچينگ جهت كنترل و مديريت توليد نيروگاههاي بزرگ در سطح كل شبكه سراسري برق مي باشد.ديسپاچينگ ملي با نصب تجهيزات اسكادا در نيروگاهها ،ضمن قرائت توليد هر واحد و وضعيت آنها با استفاده از نرم افزارهاي پيشترفته ،بار واحدها را متناسب با فركانس شبكه كنترل مي كند از عمده وظايف SCC كنترل فركانس شبكه و كنترل ولتاژ شبكه سراسري بصورت كلان ، كنترل بار نيروگاههاي با ظرفيت بيش از 100 مگاوات و هماهنگي با ديسپاچينگ هاي منطقه اي مي باشد.در عين حال ديسپاچينگ ملي وظيفه حفظ و پايداري شبكه ،و پيش بيني بار و مديريت توليد ،برنامه ريزي اقتصادي توليد و برنام ريزي خاموشيها و تعميرات اساسي واحدها را نيز بعهده دارد .
براي انجام وظايف محول شده به SCC تجهيزات اسكادا ي نصب شده در نيروگاهها اطلاعات مربوط به واحدها و پست ها هاي نيروگاهي ( مقاديري مانند MW,MVAR,KV واحد ، وضعيت كليدها و سكسيونرها ، وضعيت واحدها ، آلارمها و … ) را مستقيما براي ديسپاچينگ ملي ارسال ميدارند.
ديسپاچينگ منطقه اي ( AREA OPERATING CENTER – AOC )
بعد از ديسپاچينگ ملي در حال حاضر 6 مركز كنترل ناحيه اي ( AOC ) وجو دارد كه در آينده نزديك 3 مركز ديگر به آن اضافه خواهد شد.
مراكز ديسپاچينگ منطقه اي كه در حال حاضر بهره برداري مي شوند عبارتند از :
منطقه تهران ( TAOC ) كه مركز آن در تهران مي باشد و شامل استانهاي تهران ،زنجان ،سمنان ،مازندران و گيلان مي باشد.
منطقه شمالشرق ( NEAOC ) كه مركز آن در مشهدمي باشد و شامل استانهاي خراسا ن و سيستان و بلوچستان مي باشد.
منطقه شمالغرب ( NWAOC ) كه مركز آن در تبريزمي باشد و شامل استانهاي آذربايجان شرقي و غربي و اردبيل مي باشد.
منطقه مركزي ( CAOC ) كه مركز آن در اصفهان مي باشد و شامل استانهاي اصفهان ، چهارمحال بختياري ،همدان ،مركزي ،كرمانشاه ،لرستان و ايلام مي باشد.
منطقه جنوب شرق ( SEAOC ) كه مركز آن در كرمان مي باشد و شامل استانهاي يزد ، كرمان و هرمزگان مي باشد.
منطقه جنوب غرب ( SWAOC ) كه مركز آن در اهوازمي باشد و شامل استانهاي خوزستان ، فارس و بوشهر مي باشد.
براي اطمينان از كار سيستم ديسپاچينگ ملي در مواقع اضطراري يكي از ديسپاچينگ هاي منطقه اي (AOC ) ديسپاچينگ مركزي بعنوان پشتيبان ديسپاچينگ ملي انجام وظيف مي كند.
در آينده نزديك سه مركز ديسپاچينگ منطقه اي ديگر نيز به اين مراكز اضافه خواهد شد كه اين سه مركز عبارتند از :
منطقه شمال ( NAOC ) كه مركز آن در ساري مي باشد
منطقه غرب ( WAOC ) كه مركز آن در كرمانشاه مي باشد
منطقه شمال ( SAOC ) كه مركز آن در شيراز مي باشد
-ديسپاچينگ محلي ( REGIONAL DISPATCHING CENTER - RDC )
سومين مرتبه از سلسله مراتب ديسپاچينگ ها ، ديسپاچينگ هاي فوق توزيع RDC مي باشد. ديسپاچينگ RDC بهره برداري از شبكه فوق توزيع را به عهده دارد محدوده عملكرد اين مراكز كنترل و نظارت بر شبكه هاي 132 و 63 كيلوولت ،كنترل كليدها در پستهاي 20/63 و 20/132 و مانيتور كردن وضعيت آنها و اعمال مديريت بار در منطقه تحت پوشش مي باشد.
- ديسپاچينگ توزيع ( DISTRIBUTION CONTROL CENTER - DCC )
چهارمين مرتبه از ديسپاچينگ ها در ايران ، ديسپاچينگ هاي توزيع مي باشند. كه زير نظر ديسپاچينگ هاي فوق توزيع انجام وظيفه مي نمايند.محدوده عملكرد DCC كنترل و نظارت خطوط 20 و 33 كيلوولت و پستهاي 0.400/20 و 0.400/33 و 0.400/11 كيلوولت مي باشد.
شرح وظايف ديسپاچينگ ها
1- ديسپاچينگ ملي
از آنجائي كه حفظ ايمني ،پايداري ،برنامه ريزي و بهره برداري بهينه از شبكه توليد و انتقال به عهده ديسپاچينگ ملي مي باشد،كليه ديسپاچينگهاي منطقه اي ،نيروگاهها و كليه پستهاي و خطوط 230 و 400 كيلوولت تحت كنترل و نظارت ديسپاچينگ ملي مي باشند.
اين كنترل و نظارت در مورد نيروگاههاي با ظرفيت 100 مگاوات بيشتر و بطور مستقيم و در مورد پستهاي 230 و 400 كيلوولت تحت كنترل و نظارت ديسپاچينگ ملي مي باشد.
الف – وظايف دفاتر برنامه ريزي و مطالعات سيستم :
پيش بيني بار و انرژي تا يك سال آينده
پيش بيني و تنظيم برنامه تعميرات تا يك سال كليه واحدها ي توليدي با توجه به پيش بيني بار و انرژي شبكه
پيش بيني بار و انرژي روزانه و آرايش ميزان توليد
پيگيري و به روز آوردن برنامه هاي پيش بيني شده جهت تعميرات واحدها با توجه به امكانات توليد و نياز مصرف شبكه
بررسي ،هماهنگي و تاييد نهائي برنامه هاي تعميرات و تست هاي لازم برروي خطوط ،ترانسفورماتورهاي قدرت و ساير تجهيزات 230 و 400 كيلوولت كه توسط ديسپاچينگ هاي منطقه اي تنظيم شده است .
تهيه دستورالعمل هاي ثابت بهر ه برداري و دستورالعمل هاي ويژه ديسپاچينگ و نظارت بر آموزش و اجراي آنها بررسي و آناليز شبكه توليد و انتقال ،از نقطه نظر پايداري و تعيين نقاط ضعف ،محدوديتهاي تبادل و ارائه روشهاي اجرائي موثر به منظور كاهش نارسائيها و محدوديتهاي سيستم تعيين و تفكيك چارچوب اصلي شبكه توليد و انتقال و طبقه بندي آنها از نظر اهميت و درجه حساسيت بررسي و تجزيه تحليل حوادث شبكه و ارائه پيشنهادات و راهكارهاي لازم جهت پيشگيري از تكرار حوادث مشابه - بررسي اوليه عملكرد هاي رله هاي حفاظتي در سطح شبكه انتقال-نظارت عاليه بر عملكرد كليه ديسپاچينگ هاي مناطق - بررسي عملكرد نيروگاهها و ارائه گزارشات تحليلي - تهيه گزارشات جامع در رابطه با عملكرد كليه تجهيزات و تاسيسات در شبكه توليد و انتقال وميزان توان و انرژي توليد شده و مورد نياز شبكه
ب – وظايف كنترل شبكه
- حفظ و پايداري و بهم پيوستگي شبكه توليد و انتقال
- كنترل فركانس و توليد واحدها
- كنترل تبادل بين نواحي ،بار خطوط و ترانس هاي قدرت با هماهنگي ديسپاچينگ مناطق و نيروگاهها
- اعمال كنترل ولتاژ در سطح شبكه از طريق ديسپاچينگ هاي مناطق
- پيش بيني بار در كوتاه مدت و تنظيم توليد بار خطوط در نقطه كار بهينه با توجه به امكانات موجود و به حد اقل رساندن هزينه توليد و تلفات
- توافق نهائي و نظارت بر اجراي برنامه هاي خروجي كليه مولدها ،خطوط انتقال و ساير تجهيزات
- بررسي و صدور مجوز در مورد برنامه هاي خروجي و تعميراتي كوتاه مدت و قابل اجرا در يك شيفت
- نظارت عاليه بر عمليات و مانورهاي كليه مراكز كنترل ديسپاچينگ و هماهنگي هاي لازم بين آنها
- تهيه گزارش روزانه از عملكرد نيروگاهها و تجهيزات شبكه اصلي و جمع آوري گزارشات روزانه از مراكز كنترل ديسپاچينگ مناطق و رائه گزارش روزانه از عملكرد ،كل شبكه توليد و انتقال
- تهيه گزارش اوليه از حوادث شبكه اصلي و نيروگاهها
- تهيه نقشه هاي تك خطي عملياتي از شبكه توليد و انتقال و نظارت و تصويب كليه نقشه هاي تك خطي مربوط به ايستگاههائي كه بايد توسط ديسپاچينگ مناطق تهيه گردد0
-تهيه يا تصويب نقشه هاي عملياتي و كد گذاري ايستگاهه و يا خطوط جديدالاحداث
شرح وظايف ديسپاچينگ هاي مناطق
- همكاري و هماهنگي مستمر با ديسپاچينگ ملي
- تنظيم ولتاژ در حوزا عملياتي تحت پوشش با هماهنگي ديسپاچينگ ملي
- برنامه ريزي و نظارت بر اجراي تعميرات و خروجيها در شبكه تحت مديريت با هماهنگي يا اطلاع ديسپاچينگ ملي
- اجراي برنامه توليد و تعميرات نيروگاههاي با توليد زير 100 مگاوات تحت پوشش ، با تائيد ديسپاچينگ ملي
- اجراي مانور هاي مورد نياز در شبكه تحت مديريت با هماهنگي و يا اطلاع ديسپاچينگ ملي ،در چارچوب دستورالعمل
- نظارت بر كليه خطوط و ترانسها و شرايط كار ساير تجهيزات در شبكه و اعلام هرگونه محدوديت موثر در بهره برداري از شبكه اصلي توليد و انتقال به ديسپاچينگ ملي
- بررسي عملكرد تجهيزات و هماهنگي سيستمهاي حفاظتي در حوزه تحت پوشش و گزارش هرگونه محدويت و عدم هماهنگي در عملكرد سيستمهاي حفاظتي به ديسپاچينگ ملي
- تهيه گزارشات آماري از وضعيت تجهيزات
- هماهنگي با ديسپاچينگهاي فوق توزيع در سطح منطقه
- تهيه نقشه هاي تك خطي عملياتي كليه ايستگاههاي تحت پوشش و به روز نگهداشتن نقشه هاي عملياتي در شرايط خاصي و تعويض اختيار توسط ديسپاچينگ ملي ، ديسپاچينگ مناطق مي تواند اقدام به برنامه ريزي و اجراي مانور در حوزا عملياتي و شبكه تحت پوشش خود باشند.
كنترل فركانس شبكه
در شبكه هاي بهم پيوسته توليد و انتقال نيروي برق ،فركانس يكي از شاخصهاي اصلي پايداري و بين توليد و مصرف برق مي باشد. در شبكه برق ايران ، فركانس عادي بهره برداري از تجهيزات توليد و انتقال برابر 50 هرتز مي باشد.هرگونه نوسان و يا انحراف از فركانس عادي بهره برداري ، ضمن متاثر نمودن كليه تجهيزات برقي متصل به شبكه ( اعم از تجهيزات توليد و انتقال و يا وسايل برق مشتركين ) كيفيت بهره برداري و درصد پايداري شبكه را نيز بطور مستقيم و متناسب با دامنه نوسانات و يا ميزان انحراف ،تحت شعاع قرار خواهد داد.
با توجه به مشخصه هاي ديناميكي تجهيزات مولد نيروي برق و خطوط و تجهيزات انتقال آن ،هرگونه نظارت و يا اعمال كنترل در جهت برقراري تعادل بين توليد و مصرف و نهايتا كنترل فركانس در يك شبكه بهم پيوسته بايد بصورت متمركز انجام گيرد در صنعت برق ايران با توجه به شرح وظايف و مسئوليتهاي ديسپاچينگ ملي و با توجه به نرم افزارهاي كنترل از راه دور توليد ،كنترل فركانس چه بصورت دستي يا خودكار بعهده مركنترل ديسپاچينگ ملي مي باشد.
مشخصه ديناميكي تجهيزات توليد و انتقال نيرو و ماهيت وابستگي ميزان مصرف به فركانس بگونه اي است كه هرگونه تغييرات در شرايط توليد و ميزان مصرف ،منجر به نوسانات فركانسي در سطح شبكه ميگردد.
با توجه به وابستگي دامنه اين نوسانات به شدت تغييرات درمصرف و توليد ، كنترل فركانس مستلزم اعمال سياستها و ابزار كنترل كننده خاصي مي باشد.
در صورت تغيييرات فركانس شبكه بين 49.7 تا 50.3 هرتز هرگونه اصلاح فركانس با توجه به امكانات و شرايط شبكه ،توسط مركزكنترل ديسپاچينگ ملي اعمال خواهد گرديد.
در صورت كاهش يا افزايش فركانس شبكه مراكز كنترل ديسپاچينگ هاي مناطق بايد جهت كسب تكليف با ديسپاچينگ ملي تماس برقرار كنند
در صورت كاهش فركانس از 49.7 هرتز پس از 10 دقيقه بايد بترتيب نيروگاههاي دز ،سد شهيدعباسپور،سيكل تركيبي منتظرقائم ،سيكل تركيبي گيلان جهت جبران فركانس شبكه اقدام كنندودر صورت عدم دستيابي به فركانس مورد نظر ( 49.7 هرتز ) در مرحله بعدي پس از 20 دقيقه بايد بترتيب نيروگاههاي رامين – شهيدمنتظري – سيكل تركيبي قم – واحدهاي گازي شهيد سليمي ( نكا ) – سيكل تركيبي شهيد رجائي جهت جبران فركانس اقدام كنند.و در صورت كاهش فركانس از 49.5تا 49.2 هرتز نيروگاههاي سد دز – سد شهيدعباسپور- سيكل تركيبي گيلان – گازي ري – گازي شهيد سليمي – بندرعباس – تبريز –شهيد منتظري – سيكل تركيبي منتظرقائم – سيكل تركيبي قم – سيكل تركيبي فارس -سيكل تركيبي كازرون – نيروگاه اصفهان شروع به جبران كاهش فركانس تا فركانس 49.2 كنند درصورت عدم وصول به فركانس مورد نظر پستهاي زير بايد بتدريج دست به قطع بار كنند :
1-دوشان تپه 2-بعثت 3-معنوي 4- فيروزي 5- اهوازيك 6- شمالغرب اهواز 7- منتظري 8-اصفهان يك
و باز در صورت كاهش فركانس از 49.2 هرتز بايد پستهاي دوشان تپه – بعثت – فيروزي - اهواز يك – شمالغرب اهواز – اصفهان يك – منتظري – سردرود – گرگان و انديمشك بصورت دستي بتدريج جهت كاهش بار اقدام كنند.
در ضمن در بعضي از نقاط شبكه رله هي حذف بار ( رله هاي فركانسي نصب شده اند كه با توجه به حساسيت مصرف منطقه بطور خودكار اقدام به حذف بار مي نمايند.
كنترل ولتاژ
سطح ولتاژ شاخص اصلي تعادل بين توان راكتيو توليد شده و توان راكتيو مورد نياز در سطح شبكه ميباشد.تغييرات ولتاژ از حد نامي علاوه بر اينكه ميتواند منجر به صدماتي برروي دستگاهها،تجهيزات شبكه و مصرف كنندها گردد،در حالات بحراني و غير قابل تحمل ميتواند عامل بروز نوسانات ولتاژي ،ناپايداري و اختلالات قابل توجه در سطح شبكه گردد.
با توجه به ساختار كنوني شبكه از نقطه نظر امكانات كنترل ولتاژ ( منابع مگاواري مانند راكتورها،خازنها ،قابليت تنظيم تپ ترانس هاي قدرت و توانايي مولدها در توليد و يا جذب توان راكتيو ) مسئوليت كنترل ولتاژ و بهره برداري از منابع راكتيو در سطح شبكه بشرح ذيل بين مركز كنترل ديسپاچينگ ملي و مناطق تقسيم ميگردد:
مسئوليت كنترل ولتاژ در حوزه عملياتي هر منطقه مستقيما به عهده مركز كنترل ديسپاچينگ مربوطه مي باشد.مسئولين مراكز كنترل مناطق مي توانند با توجه به سطح ولتاژ در حوزه عملياتي خويش و با استفاده از منابع مگاواري ولتاژ را كنترل نمايند.
در صورتي كه با استفاده از منابع فوق الذكر ولتاژ به حد قابل قبول نرسيد جهت كنترل و تصحيح ولتاژ در حوزا عملياتي ،مسئولين مراكز كنترل ديسپاچينگ مناطق بايد با مركز كنترل ديسپاچينگ ملي هماهنگي بوجود آورند.
كاهش يا افزايش ولتاژ تا 2% ولتاژ نامي عادي مي باشدو افزايش تا 5% و يا كاهش تا 10% درصد ولتاژ غير عادي بوده و بايد مسئولين كليه پستها جهت اعلام وضعيت ولتاژ غير عادي ومسئولين نيروگاهها بايد سريعا جهت اعلام وضعيت ولتاژي و هرگونه مشكلات و محدوديت در سيستم مولدها جهت كسب تكليف با مركز كنترل ديسپاچينگ مربوطه تماس برقرار كنند.
درصورتي كه ولتاژ بيش از 5% افزايش و بيش از 10% ( ولتاژ غير قابل تحمل ) كاهش پيدا كند جهت تصحيح ولتاژ مسولين پستها بايد با استفاده از منابع مگاواري اقدام نمايند و در صورت ادامه ولتاژ غير قابل تحمل بايد با توجه به فركانس و ولتاژ اقدام به كاهش بار بطور دستي نمايند.
پس از تنظيم ولتاژ در محدوده ولتاژ غيرعادي ،مسئولين پستها جهت اعلام وضعيت و گزارش اقدامات انجام شده و كسب تكليف بايد با مركز كنترل تماس بگيرند.
مسئولين نيروگاهها نيز در شرايط ولتاژ غير عادي ضمن انجام كليه اقدامات و مانورهاي لازم در جهت كنترل و تصحيح ولتاژ با توجه به شرايط مولدها و سيستمهاي تحريك بايد جهت اعلام وضعيت و گزارش هر نوع محدوديت بر روي واحدها و كسب تكليف در اسرع وقت با مركز كنترل ديسپاچينگ مربوطه تماس برقرار كنند.
پس از تصحيح و كنترل ولتاژ در حد عادي مسئولين پستهايي كه اقدام به قطع بار بطور دستي نموده اندبايد جهت كسب تكليف و وصل اين فيدرها با مركز كنترل ديسپاچينگ تماس بگيرند.
مسئولين نيروگاهها در شرايط ولتاژ غير قابل تحمل ضمن انجام كليه اقدامات و مانورهاي لازم در جهت تصحيح ولتاژ در حد ولتاژ غير عادي و با توجه به شرايط مولدها و سيستمهاي تحريك بايد جهت اعلام وضعيت و گزارش هرگونه محدوديت برروي واحدها و كسب تكليف با مركز كنترل ديسپاچينگ مربوطه تماس برقرار كنند.