بازگشت یک دهه از آغاز هزاره سوم میلا دی و ورود انسان به عرصه های نوین علم و فناوری، مدیریت بهینه انرژی الکتریکی و آزاد کردن منابعی که با اتکا بر آنها حجم قابل ملا حظه ای از نیروی برق تولید می شود، از شاخصه های اصلی توسعه و پیشرفت هر کشوری به حساب می آید. مصرف انرژی الکتریکی کشورمان درشرایط کنونی حدود ۳ برابر بیشتر ازنرخ جهانی است در حالی که بازدهی این میزان مصرف در مقایسه با استانداردهای جهانی، بسیار پایین است. راندمان برق و حرارت نیروگاه ها در شرایط فعلی ۳۷ درصد است که براساس برنامه ریزی های انجام شده، این میزان در برنامه پنجم توسعه کشور به ۴۷ درصد افزایش خواهد یافت. در حال حاضر میزان تلفات برق در بخش توزیع ۱۸ درصد و تلفات انتقال برق نیز حدود ۴ درصد است. حجم توزیع انرژی الکتریکی کشور در خطوطی بیش از ۷۰۰ هزار کیلومتر است.

راندمان نیروگاه های گازی کشور ۲۰ تا ۳۴ درصد تخمین زده شده است. از طرفی نیز کارایی نیروگاه های بخاری بین ۳۳ تا ۴۰ درصد وسیکل ترکیبی ۳۵ تا ۴۵ درصد است و همانطور که گفته شد، راندمان کل نیروگاه های کشور ۳۷ درصد است. اخیرا وزارت نیرو به راه اندازی نیروگاه های تولید برق و حرارت با راندمان ۸۳/۴ درصد اقدام کرده است که حدود ۲/۵ برابر راندمان حال حاضر نیروگاه های کشور بازدهی دارد و درنوع خود بسیار مفید و توسعه آن ضرورتی جدی است. ایران در حال حاضر از نظر ظرفیت نصب شده برق دردنیا، رتبه هجدهم و در خاورمیانه رتبه نخست را دارد. طبق اعلا م وزارت نیرو در سال گذشته، رشد مصرف برق در کشور به طور متوسطه ۸ درصد بوده که این رشد در جهان حدود ۳ درصد است. براساس آمار موجود، ۵۱ درصد از مصرف برق کشور در بخش خانگی و تجاری و حدود ۳۳ درصد مربوط به بخش صنعت و مابقی در بخش کشاورزی و سایر بخش ها مصرف می شود.

در این میان نیروگاه های بخش خصوصی گسترش پیدا کرده اند. افزایش تعداد نیروگاه های خصوصی در شبکه سراسری در حالیست که با وجود این، هنوز کمبودهای فراوانی در زمینه تولید برق احساس می شود. قطع جریان الکتریسیته در یک کارخانه ذوب آهن، آن هم دربازه زمانی بسیار کوتاه، ۲ ساعته که از دیدگاه عامه مردم شاید چندان هم مطرح نباشد ضرر فزاینده ای به تولید وارد می کند و ممکن است در دراز مدت کارخانه را دچار ورشکستگی کند. با وجود این که صنعت برق کشور گام های کلیدی برای گسترش برداشته است، اما به اعتقاد برخی از کارشناسان و صاحبنظران هنوز نیازمند برنامه ریزی های کلا ن هستیم. به همین علت نیاز به تولید برق بیشتر برای به حرکت در آوردن چرخه صنعت بارها احساس می شود. از سوی دیگر شاهد هدر رفت انرژی الکتریکی از نیروگاه تا مقصد و حتی در وسایل مشتر ک هدف هستیم، بنابراین در ابتدا باید راهکاری پیدا کرد که بتواند با تعدیل این معضل سهم کشور را در این زمینه افزایش دهد.

توجه به معضل مصرف انرژی در واحدهای مشترکین، آنجا وخیم تر می شود که نه تنها فرهنگ مناسب مصرف انرژی الکتریکی بسیار پایین است بلکه به دلیل ورود وسایل غیر استاندارد مختلف الکتریکی صنعتی و خصوصا خانگی از برخی کشورها مانند چین، نرخ استفاده از برق به خودی خود تا حدود چشمگیری بالا می رود. به طور قطع در چنین فضایی ادامه این روند، صنعت برق کشور را با مشکلا ت متعدد و جدیدی روبرو خواهد ساخت. بنابراین کنترل مصرف سنتی نیروی الکتریکی در منازل از اولین مباحثی است که راه حل یکسانی را ارائه می کند. و این امکان را مهیا می سازد که با کالبد شکافی دقیق آن، زمینه حل و فصل کردن سایر موارد مطرح در صنعت برق مهیا شود. حدود ۵۱ درصد از کل انرژی الکتریکی که در اوج زمان مصرف، استفاده می شود به مصارف خانگی اختصاص دارد و به همین دلیل، باید شرایطی را بوجود آورد که میزان استفاده از نیروی الکتریکی به پایین ترین مقدار خود برسد و از طرفی نیز میزان روشنایی حاصل از مصرف برق در حد استاندارد باقی بماند. خوشبختانه در سالیان اخیر لا مپ های کم مصرف جدید و مدرنی تولید شده اند که در ا ین راستا نقش به سزایی دارند.

شاید با وجود تبلیغات متعددی که روی این لا مپها صورت گرفته است، هنوز خیلی ها از فواید آن مطلع نیستند و از درک این حقیقت که این لا مپ ها تا چه میزان در کاهش مصرف انرژی مهم تلقی می شوند غافل باشند، میزان مصرف انرژی در لا مپ های کم مصرف تقریبا ۱۸ درصد لا مپهای رشته ای است و طول عمری معادل ۸ برابر یک لا مپ رشته ای دارند. این لا مپ ها را می توان به راحتی به جای لا مپ های رشته ای نصب کرد. حرارت ایجاد شده در اطراف لا مپ کم مصرف نیز بسیار کمتر از حرارت ایجاد شده در اطراف لا مپ های رشته ای است که خود می تواند باعث کاهش میزان سرمایش مورد نیاز در ساختمان ها شود. لا مپ های کم مصرف بهره نوری بیش از ۵ برابر لا مپهای رشته ای دارند و به همین دلیل با مصرف یک پنجم انرژی، همان میزان نور لا مپ های کم مصرف که نوعی لا مپ فلورسنت محسوب می شوند از انواع بالاست های (تنظیم کننده ولتاژ) الکترونیکی و القایی می توان استفاده کرد.

با وجود همه فعالیت های انجام شده در این زمینه ورود بی حد و حساب لا مپ های کم مصرف خارجی که به عقیده کارشناسان این بخش از لحاظ کیفیت و استاندارد در مقایسه با لامپ های تولید داخل در سطح پایین تری قرار دارند مشکلا ت فزاینده بسیاری را در این زمینه به وجود آورده اند.

به عنوان مثال یکی از شرکت های فعال در این صنعت چندی پیش اعلا م کرده بود، با وجود اینکه در حدود ۳ میلیارد تومان لا مپ کم مصرف در انبارهای خود ذخیره کرده اند به دلیل رشد فزاینده لا مپ های خارجی، ارائه این محصول به بازار موجود امکان ندارد. از این رو کاهش چشمگیر تقاضای شرکت را در شرایطی قرار داده است که برای حفظ خود ناچارا به اخراج تعداد قابل ملا حظه ای از کارگران و کارمندان خود مجبور شده است و بیم آن می رود که در صورت ادامه این وضعیت در سال ۱۳۸۹ امکان ادامه فعالیت آن شرکت وجود نداشته باشد.

اگر ادامه ورود لا مپ های کم مصرف خارجی ( قاچاق یا با تعرفه کم) به همین منوال ادامه داشته باشد نه تنها خطری بزرگ اقتصاد داخلی را تهدید می کند بلکه به دلیل مضرات زیادی که برخی از لا مپ های کم مصرف غیر استاندارد وارداتی به همراه دارند، ممکن است برای سلا مت ا فراد جامعه نیز خطرآفرین باشند. به بیان آمار و ارقام ارائه شده صنعت برق ایران به حمایت جدی در همه زمینه های مربوطه نیاز دارد. نوسان نیروگاه های برق، تغییر انواع مدیریت سنتی این بخش میدان دادن به بخش خصوصی، کنکاش دقیق بحث داغ هدفمند کردن یارانه ها در این صنعت، ساماندهی فارغ التحصیلا ن فراوان این بخش، استفاده از نیروگاه های جدید، نظارت بیشتر فراگیر بر وسایل وارداتی برقی و اشاعه هر چه بیشتر فرهنگ صحیح مصرف، از ضرورت های مهم این صنعت زیربنایی است که باید بیش از پیش به آن توجه کرد.

روزنامه مردم سالاری ( www.mardomsalari.com )